evds-analiz

name

evds-analiz

description

TCMB EVDS (Elektronik Veri Dağıtım Sistemi) API'si ile Türkiye ekonomik verilerine erişim, analiz ve görselleştirme. Kullanıcı API anahtarı girerek TCMB verilerini çeker. Akıllı seri keşfi, hazır analiz şablonları (enflasyon, döviz, faiz, cari denge, GSYH, işsizlik, para arzı), tanımlayıcı istatistikler, regresyon (OLS, ARIMA, VAR), korelasyon analizi ve interaktif Plotly grafikleri sunar. Türkçe arayüz. Kullanıcı "EVDS", "TCMB verisi", "Merkez Bankası verisi", "enflasyon verisi", "döviz kuru verisi", "ekonomik veri analizi" dediğinde tetiklenir.

EVDS Analiz Skill

GENEL BAKIŞ

Bu skill, TCMB EVDS API'si üzerinden Türkiye ekonomik verilerine erişim sağlar. Kullanıcı seri kodlarını bilmese bile akıllı keşif ile ihtiyacı olan verilere ulaşır.

TEMEL İLKELER

1. API Key her seferinde kullanıcıdan alınır - Güvenlik için saklanmaz
2. Türkçe arayüz - Tüm çıktılar Türkçe
3. Kullanıcı yönlendirmeli - Analiz derinliği kullanıcı tercihine göre
4. Tarih aralığı kullanıcıdan alınır - Varsayılan yok, her zaman sor

API ERİŞİM FORMATI (KRİTİK - 5 Nisan 2024 Güncellemesi)

ÖNEMLİ: EVDS API'si 5 Nisan 2024'ten itibaren yeni format kullanıyor.

Doğru Format (URL Path + Header Key)

import requests

API_KEY = "kullanici_api_key"
headers = {'key': API_KEY}

# URL formatı: parametreler & ile ayrılmış, URL path içinde
url = "https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis/series=TP.DK.USD.A&startDate=01-01-2024&endDate=31-12-2024&type=json"

response = requests.get(url, headers=headers, timeout=60)
data = response.json()

Yanlış Format (Artık Çalışmıyor)

# ❌ Query string ile parametre geçme ÇALIŞMAZ
url = "https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis"
params = {'series': 'TP.DK.USD.A', 'startDate': '01-01-2024', ...}
requests.get(url, params=params)  # 404 verir!

# ❌ URL'de key parametre olarak ÇALIŞMAZ
url = "...&key=API_KEY"  # 403/404 verir!

Çoklu Seri Çekme

# Seriler tire (-) ile ayrılır
url = "https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis/series=TP.DK.USD.A-TP.DK.EUR.A&startDate=01-01-2024&endDate=31-12-2024&type=json"

Metadata Endpoint'leri (Seri Keşfi İçin)

# Kategorileri listele
url = "https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis/categories/type=json"

# Veri gruplarını listele
url = "https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis/datagroups/mode=0&type=json"

# Bir gruptaki serileri listele
url = "https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis/serieList/type=json&code=bie_tukfiy4"

RENK PALETI (orhon-viz uyumlu)

COLORS = {
    'primary': '#2C3E50',
    'secondary': '#34495E',
    'accent1': '#E74C3C',
    'accent2': '#3498DB',
    'accent3': '#F39C12',
    'accent4': '#16A085',
    'accent5': '#9B59B6',
    'accent6': '#27AE60',
    'background': '#FFFFFF',
    'grid': '#ECF0F1',
    'text': '#2C3E50',
    'text_secondary': '#95A5A6'
}

PALETTE = ['#2C3E50', '#E74C3C', '#3498DB', '#F39C12', '#16A085', '#9B59B6', '#27AE60']

SIK KULLANILAN SERİLER VE TARİH FORMATLARI

TÜFE (Enflasyon) - Aylık

Seri Kodu	Açıklama	Tarih Formatı	Birim
TP.FG.J0	TÜFE Genel Endeks (2003=100)	2024-1 (yıl-ay)	Endeks
TP.FG.J01	Gıda ve Alkolsüz İçecekler	2024-1	Endeks

Not: TÜFE verisinden yıllık değişim hesaplamak için 12 ay önceki değerle karşılaştır:

df['yillik_degisim'] = df['endeks'].pct_change(12) * 100

Döviz Kurları - Günlük

Seri Kodu	Açıklama	Tarih Formatı	Birim
TP.DK.USD.A	USD Döviz Alış	01-01-2024 (gg-aa-yyyy)	TL
TP.DK.EUR.A	EUR Döviz Alış	01-01-2024	TL
TP.DK.GBP.A	GBP Döviz Alış	01-01-2024	TL

YP Mevduat - Haftalık

Seri Kodu	Açıklama	Tarih Formatı	Birim
TP.YPMEVD.M01	Toplam YP Mevduatlar	07-01-2024 (gg-aa-yyyy)	Bin TL
TP.YPMEVD.M03	Bankalardaki Toplam YP Mevduat	07-01-2024	Bin TL
TP.YPMEVD.M05	Yurtiçi Yerleşikler YP Mevduat	07-01-2024	Bin TL
TP.HPBITABLO4.1	Toplam YP Mevduat (Milyon USD)	07-01-2024	Milyon USD

DTH (Döviz Tevdiat Hesapları) - Haftalık

Seri Kodu	Açıklama	Tarih Formatı	Birim
TP.TLDTHVADE.KB6	TL Mevduat Toplam	07-01-2024	Bin TL
TP.TLDTHVADE.KB12	DTH Toplam	07-01-2024	Bin TL
TP.TLDTHVADE.KB18	Toplam Mevduat	07-01-2024	Bin TL

KKM (Kur Korumalı Mevduat) - Aylık

Seri Kodu	Açıklama	Birim
TP.KKM.K1	DDKKM Toplam	Milyar USD Karşılığı
TP.KKM.K4	TL KKM Toplam	Milyar TL

TARİH FORMATI PARSE ETMENİN DOĞRU YOLU

import pandas as pd
import re

def parse_evds_tarih(df):
    """EVDS tarih formatını otomatik algıla ve parse et."""
    tarih_serisi = df['Tarih'].astype(str).str.strip()
    ornek = tarih_serisi.iloc[0]

    if re.match(r'^\d{4}-\d{1,2}$', ornek):
        # Aylık: 2024-1 / 2024-12
        parsed = pd.to_datetime(tarih_serisi, format='%Y-%m')
    elif re.match(r'^\d{2}-\d{2}-\d{4}$', ornek):
        # Günlük/Haftalık: 07-01-2024
        parsed = pd.to_datetime(tarih_serisi, format='%d-%m-%Y')
    elif re.match(r'^\d{4}-Q[1-4]$', ornek):
        # Çeyreklik: 2024-Q1 -> 2024-01-01
        ceyrek_map = {'Q1': '01', 'Q2': '04', 'Q3': '07', 'Q4': '10'}
        aylik = tarih_serisi.str.replace(
            r'^(\d{4})-(Q[1-4])$',
            lambda m: f"{m.group(1)}-{ceyrek_map[m.group(2)]}",
            regex=True
        )
        parsed = pd.to_datetime(aylik, format='%Y-%m')
    elif re.match(r'^\d{4}$', ornek):
        # Yıllık: 2024
        parsed = pd.to_datetime(tarih_serisi, format='%Y')
    else:
        parsed = pd.to_datetime(tarih_serisi, errors='coerce', dayfirst=True)
        if parsed.isna().all():
            parsed = pd.to_datetime(tarih_serisi, errors='coerce', format='mixed')

    df['Tarih'] = parsed
    
    return df.set_index('Tarih').sort_index()

FREKANS DÖNÜŞÜMÜ

Farklı frekanstaki verileri karşılaştırmak için aynı frekansa dönüştür:

# Haftalık → Aylık (ortalama)
aylik = haftalik_df.resample('MS').mean()  # MS = Month Start

# Günlük → Aylık (ortalama)
aylik = gunluk_df.resample('MS').mean()

# Aylık veride ay başı indeksi için
aylik_df.index = aylik_df.index.to_period('M').to_timestamp()

VERİ GRUPLARI (Seri Keşfi İçin)

Grup Kodu	Açıklama	Frekans
bie_tukfiy4	TÜFE (2003=100)	Aylık
bie_dkdovytl	Döviz Kurları	Günlük
bie_ypmevd	YP Mevduatlar (Arşiv)	Haftalık
bie_hpbitablo4	YP Mevduat (Milyon USD)	Haftalık
bie_TLDTHVADE	TL ve DTH Vadelerine Göre	Haftalık
bie_kkm	Kur Korumalı Mevduat	Aylık
bie_polfaiz	TCMB Politika Faizi	Günlük
bie_mevfaiz	Mevduat Faiz Oranları	Haftalık

İŞ AKIŞI

Adım 1: API Anahtarı Al

"EVDS API anahtarınızı girin. 
(Anahtarınız yoksa: evds3.tcmb.gov.tr → Üye Ol → Profil → API Anahtarı)"

Adım 2: Kullanıcı İhtiyacını Anla

• Kullanıcı seri kodu biliyorsa → Doğrudan çek
• Bilmiyorsa → Akıllı keşif başlat (yukarıdaki tablolara bak)

Adım 3: Tarih Aralığı Al

"Hangi tarih aralığını çekelim? (Örn: 01-01-2020 ile 31-12-2024 arası)"

Adım 4: Veri Çek ve Otomatik Analiz

def evds_cek(seri, baslangic, bitis, api_key):
    headers = {'key': api_key}
    url = f"https://evds3.tcmb.gov.tr/igmevdsms-dis/series={seri}&startDate={baslangic}&endDate={bitis}&type=json"
    r = requests.get(url, headers=headers, timeout=60)
    
    if r.status_code != 200:
        raise Exception(f"API Hatası: {r.status_code}")
    
    return r.json()

Adım 5: Görselleştir

• Plotly ile interaktif HTML oluştur
• Çoklu seri varsa otomatik korelasyon matrisi sun

Adım 6: İleri Analiz Öner

"Başka analiz ister misiniz?
• Regresyon analizi (OLS)
• Zaman serisi modeli (ARIMA)
• VAR modeli (çoklu seri için)
• Mevsimsellik analizi
• Granger nedensellik testi"

Adım 7: CSV İndir Seçeneği Sun

Her analizden sonra ham veriyi CSV olarak sunma seçeneği ver.

HAZIR ANALİZ ŞABLONLARI

Şablon	Seriler	Varsayılan Analiz
Enflasyon	TP.FG.J0	Yıllık değişim hesapla, trend
Döviz Kuru	TP.DK.USD.A, TP.DK.EUR.A	Günlük/aylık trend, volatilite
Faiz-Enflasyon	Politika faizi, TÜFE	Korelasyon, reel faiz hesabı
Dolarizasyon	TP.FG.J0, TP.YPMEVD.M01	Korelasyon, yıllık karşılaştırma
KKM Analizi	TP.KKM.K1, TP.KKM.K4	Trend, toplam hacim

ÇIKTI FORMATLARI

1. Tanımlayıcı İstatistikler (Her zaman)

📊 TÜFE (Yıllık % Değişim) - Özet
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Dönem: Ocak 2022 - Aralık 2024
Gözlem: 36
Ortalama: 61.8%
Std. Sapma: 13.2%
Min: 38.2% (Haziran 2023)
Max: 85.5% (Ekim 2022)
Son Değer: 44.4%
Trend: ↘ Düşüş eğiliminde

2. İnteraktif HTML Grafik

• Plotly ile oluştur
• Hover ile değer göster
• Zoom/pan destekle
• orhon-viz renk paleti

3. CSV Dosyası (İsteğe bağlı)

Ham veri + hesaplanan değişkenler

HATA YÖNETİMİ

Hata	Sebep	Çözüm
403 Forbidden	API key header'da değil	headers = {'key': API_KEY} kullan
404 Not Found	URL formatı yanlış	URL path formatı kullan, query string değil
Boş veri	Tarih aralığı uygun değil	Seri aktif mi, tarih formatı doğru mu kontrol et
Tarih parse hatası	Farklı frekans formatları	parse_evds_tarih() fonksiyonunu kullan

KRİTİK NOKTALAR

1. API key MUTLAKA header'da gönderilmeli - headers = {'key': API_KEY}
2. URL formatı: series=X&startDate=gg-aa-yyyy&endDate=gg-aa-yyyy&type=json
3. Tarih formatı girdide: gg-aa-yyyy (örn: 01-01-2024)
4. Tarih formatı çıktıda: Seriye göre değişir (aylık: 2024-1, günlük: 01-01-2024)
5. Çoklu seri: Tire (-) ile ayır (örn: TP.DK.USD.A-TP.DK.EUR.A)
6. Birim dönüşümü: YP Mevduat Bin TL cinsinden gelir, Milyar TL için /1e9 yap
7. Frekans eşleştirme: Farklı frekanstaki verileri .resample('MS').mean() ile aylığa çevir