api-design

name	api-design
description	REST API tasarım kalıpları; kaynak isimlendirme, durum kodları, sayfalama, filtreleme, hata yanıtları, versiyonlama ve üretim API'leri için hız sınırlama içerir.
origin	ECC

API Tasarım Kalıpları

Tutarlı, geliştirici dostu REST API'leri tasarlamak için konvansiyonlar ve en iyi uygulamalar.

Ne Zaman Aktifleştirmeli

• Yeni API endpoint'leri tasarlarken
• Mevcut API sözleşmelerini incelerken
• Sayfalama, filtreleme veya sıralama eklerken
• API'ler için hata işleme uygularken
• API versiyonlama stratejisi planlarken
• Halka açık veya iş ortağı odaklı API'ler oluştururken

Kaynak Tasarımı

URL Yapısı

# Kaynaklar isim, çoğul, küçük harf, kebab-case
GET    /api/v1/users
GET    /api/v1/users/:id
POST   /api/v1/users
PUT    /api/v1/users/:id
PATCH  /api/v1/users/:id
DELETE /api/v1/users/:id

# İlişkiler için alt kaynaklar
GET    /api/v1/users/:id/orders
POST   /api/v1/users/:id/orders

# CRUD'a uymayan aksiyonlar (fiilleri dikkatli kullanın)
POST   /api/v1/orders/:id/cancel
POST   /api/v1/auth/login
POST   /api/v1/auth/refresh

İsimlendirme Kuralları

# İYİ
/api/v1/team-members          # çok sözcüklü kaynaklar için kebab-case
/api/v1/orders?status=active  # filtreleme için query parametreleri
/api/v1/users/123/orders      # sahiplik için iç içe kaynaklar

# KÖTÜ
/api/v1/getUsers              # URL'de fiil
/api/v1/user                  # tekil (çoğul kullanın)
/api/v1/team_members          # URL'lerde snake_case
/api/v1/users/123/getOrders   # iç içe kaynaklarda fiil

HTTP Metodları ve Durum Kodları

Metod Semantiği

Metod	Idempotent	Güvenli	Kullanım Amacı
GET	Evet	Evet	Kaynakları getir
POST	Hayır	Hayır	Kaynak oluştur, aksiyonları tetikle
PUT	Evet	Hayır	Kaynağın tam değişimi
PATCH	Hayır*	Hayır	Kaynağın kısmi güncellemesi
DELETE	Evet	Hayır	Kaynağı kaldır

*PATCH uygun implementasyonla idempotent yapılabilir

Durum Kodu Referansı

# Başarı
200 OK                    — GET, PUT, PATCH (yanıt body'si ile)
201 Created               — POST (Location header ekleyin)
204 No Content            — DELETE, PUT (yanıt body'si yok)

# İstemci Hataları
400 Bad Request           — Validasyon hatası, hatalı JSON
401 Unauthorized          — Eksik veya geçersiz kimlik doğrulama
403 Forbidden             — Kimlik doğrulandı ama yetkilendirilmedi
404 Not Found             — Kaynak mevcut değil
409 Conflict              — Tekrar kayıt, durum çakışması
422 Unprocessable Entity  — Semantik olarak geçersiz (geçerli JSON, kötü veri)
429 Too Many Requests     — Hız limiti aşıldı

# Sunucu Hataları
500 Internal Server Error — Beklenmeyen hata (detayları açığa çıkarmayın)
502 Bad Gateway           — Upstream servis başarısız
503 Service Unavailable   — Geçici aşırı yük, Retry-After ekleyin

Yaygın Hatalar

# KÖTÜ: Her şey için 200
{ "status": 200, "success": false, "error": "Not found" }

# İYİ: HTTP durum kodlarını semantik olarak kullanın
HTTP/1.1 404 Not Found
{ "error": { "code": "not_found", "message": "User not found" } }

# KÖTÜ: Validasyon hataları için 500
# İYİ: Alan düzeyinde detaylarla 400 veya 422

# KÖTÜ: Oluşturulan kaynaklar için 200
# İYİ: Location header ile 201
HTTP/1.1 201 Created
Location: /api/v1/users/abc-123

Yanıt Formatı

Başarı Yanıtı

{
  "data": {
    "id": "abc-123",
    "email": "[e-mail]",
    "name": "Alice",
    "created_at": "2025-01-15T10:30:00Z"
  }
}

Koleksiyon Yanıtı (Sayfalama ile)

{
  "data": [
    { "id": "abc-123", "name": "Alice" },
    { "id": "def-456", "name": "Bob" }
  ],
  "meta": {
    "total": 142,
    "page": 1,
    "per_page": 20,
    "total_pages": 8
  },
  "links": {
    "self": "/api/v1/users?page=1&per_page=20",
    "next": "/api/v1/users?page=2&per_page=20",
    "last": "/api/v1/users?page=8&per_page=20"
  }
}

Hata Yanıtı

{
  "error": {
    "code": "validation_error",
    "message": "Request validation failed",
    "details": [
      {
        "field": "email",
        "message": "Must be a valid email address",
        "code": "invalid_format"
      },
      {
        "field": "age",
        "message": "Must be between 0 and 150",
        "code": "out_of_range"
      }
    ]
  }
}

Yanıt Zarfı Varyantları

// Seçenek A: Data sarmalayıcılı zarf (halka açık API'ler için önerilir)
interface ApiResponse<T> {
  data: T;
  meta?: PaginationMeta;
  links?: PaginationLinks;
}

interface ApiError {
  error: {
    code: string;
    message: string;
    details?: FieldError[];
  };
}

// Seçenek B: Düz yanıt (daha basit, dahili API'ler için yaygın)
// Başarı: kaynağı doğrudan döndür
// Hata: hata nesnesini döndür
// HTTP durum koduyla ayırt et

Sayfalama

Offset-Tabanlı (Basit)

GET /api/v1/users?page=2&per_page=20

# Implementasyon
SELECT * FROM users
ORDER BY created_at DESC
LIMIT 20 OFFSET 20;

Artıları: Uygulaması kolay, "N sayfasına git" destekler Eksileri: Büyük offset'lerde yavaş (OFFSET 100000), eş zamanlı eklemelerde tutarsız

Cursor-Tabanlı (Ölçeklenebilir)

GET /api/v1/users?cursor=eyJpZCI6MTIzfQ&limit=20

# Implementasyon
SELECT * FROM users
WHERE id > :cursor_id
ORDER BY id ASC
LIMIT 21;  -- has_next belirlemek için bir fazla getir

{
  "data": [...],
  "meta": {
    "has_next": true,
    "next_cursor": "eyJpZCI6MTQzfQ"
  }
}

Artıları: Pozisyondan bağımsız tutarlı performans, eş zamanlı eklemelerde kararlı Eksileri: Rastgele sayfaya atlayamaz, cursor opak

Hangisi Ne Zaman Kullanılmalı

Kullanım Senaryosu	Sayfalama Tipi
Admin panelleri, küçük veri setleri (<10K)	Offset
Sonsuz kaydırma, akışlar, büyük veri setleri	Cursor
Halka açık API'ler	Cursor (varsayılan) ile offset (opsiyonel)
Arama sonuçları	Offset (kullanıcılar sayfa numarası bekler)

Filtreleme, Sıralama ve Arama

Filtreleme

# Basit eşitlik
GET /api/v1/orders?status=active&customer_id=abc-123

# Karşılaştırma operatörleri (köşeli parantez notasyonu kullanın)
GET /api/v1/products?price[gte]=10&price[lte]=100
GET /api/v1/orders?created_at[after]=2025-01-01

# Çoklu değerler (virgülle ayrılmış)
GET /api/v1/products?category=electronics,clothing

# İç içe alanlar (nokta notasyonu)
GET /api/v1/orders?customer.country=US

Sıralama

# Tek alan (azalan için - öneki)
GET /api/v1/products?sort=-created_at

# Çoklu alanlar (virgülle ayrılmış)
GET /api/v1/products?sort=-featured,price,-created_at

Tam Metin Arama

# Arama query parametresi
GET /api/v1/products?q=wireless+headphones

# Alana özel arama
GET /api/v1/users?email=alice

Seyrek Fieldset'ler

# Sadece belirtilen alanları döndür (payload'ı azaltır)
GET /api/v1/users?fields=id,name,email
GET /api/v1/orders?fields=id,total,status&include=customer.name

Kimlik Doğrulama ve Yetkilendirme

Token-Tabanlı Auth

# Authorization header'da Bearer token
GET /api/v1/users
Authorization: Bearer eyJhbGciOiJIUzI1NiIs...

# API key (sunucudan sunucuya)
GET /api/v1/data
X-API-Key: sk_live_abc123

Yetkilendirme Kalıpları

// Kaynak seviyesi: sahipliği kontrol et
app.get("/api/v1/orders/:id", async (req, res) => {
  const order = await Order.findById(req.params.id);
  if (!order) return res.status(404).json({ error: { code: "not_found" } });
  if (order.userId !== req.user.id) return res.status(403).json({ error: { code: "forbidden" } });
  return res.json({ data: order });
});

// Rol-tabanlı: yetkileri kontrol et
app.delete("/api/v1/users/:id", requireRole("admin"), async (req, res) => {
  await User.delete(req.params.id);
  return res.status(204).send();
});

Hız Sınırlama

Header'lar

HTTP/1.1 200 OK
X-RateLimit-Limit: 100
X-RateLimit-Remaining: 95
X-RateLimit-Reset: 1640000000

# Aşıldığında
HTTP/1.1 429 Too Many Requests
Retry-After: 60
{
  "error": {
    "code": "rate_limit_exceeded",
    "message": "Rate limit exceeded. Try again in 60 seconds."
  }
}

Hız Limit Katmanları

Katman	Limit	Pencere	Kullanım Senaryosu
Anonim	30/dk	IP Başına	Halka açık endpoint'ler
Kimlik Doğrulanmış	100/dk	Kullanıcı Başına	Standart API erişimi
Premium	1000/dk	API key Başına	Ücretli API planları
Dahili	10000/dk	Servis Başına	Servisten servise

Versiyonlama

URL Yolu Versiyonlama (Önerilen)

/api/v1/users
/api/v2/users

Artıları: Açık, yönlendirmesi kolay, cache'lenebilir Eksileri: Versiyonlar arası URL değişir

Header Versiyonlama

GET /api/users
Accept: application/vnd.myapp.v2+json

Artıları: Temiz URL'ler Eksileri: Test etmesi zor, unutulması kolay

Versiyonlama Stratejisi

1. /api/v1/ ile başlayın — ihtiyaç duyana kadar versiyonlamayın
2. En fazla 2 aktif versiyon koruyun (mevcut + önceki)
3. Kullanımdan kaldırma zaman çizelgesi:
   - Kullanımdan kaldırmayı duyurun (halka açık API'ler için 6 ay önceden)
   - Sunset header ekleyin: Sunset: Sat, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT
   - Sunset tarihinden sonra 410 Gone döndürün
4. Breaking olmayan değişiklikler yeni versiyon gerektirmez:
   - Yanıtlara yeni alanlar eklemek
   - Yeni opsiyonel query parametreleri eklemek
   - Yeni endpoint'ler eklemek
5. Breaking değişiklikler yeni versiyon gerektirir:
   - Alanları kaldırmak veya yeniden adlandırmak
   - Alan tiplerini değiştirmek
   - URL yapısını değiştirmek
   - Kimlik doğrulama metodunu değiştirmek

Implementasyon Kalıpları

TypeScript (Next.js API Route)

import { z } from "zod";
import { NextRequest, NextResponse } from "next/server";

const createUserSchema = z.object({
  email: z.string().email(),
  name: z.string().min(1).max(100),
});

export async function POST(req: NextRequest) {
  const body = await req.json();
  const parsed = createUserSchema.safeParse(body);

  if (!parsed.success) {
    return NextResponse.json({
      error: {
        code: "validation_error",
        message: "Request validation failed",
        details: parsed.error.issues.map(i => ({
          field: i.path.join("."),
          message: i.message,
          code: i.code,
        })),
      },
    }, { status: 422 });
  }

  const user = await createUser(parsed.data);

  return NextResponse.json(
    { data: user },
    {
      status: 201,
      headers: { Location: `/api/v1/users/${user.id}` },
    },
  );
}

Python (Django REST Framework)

from rest_framework import serializers, viewsets, status
from rest_framework.response import Response

class CreateUserSerializer(serializers.Serializer):
    email = serializers.EmailField()
    name = serializers.CharField(max_length=100)

class UserSerializer(serializers.ModelSerializer):
    class Meta:
        model = User
        fields = ["id", "email", "name", "created_at"]

class UserViewSet(viewsets.ModelViewSet):
    serializer_class = UserSerializer
    permission_classes = [IsAuthenticated]

    def get_serializer_class(self):
        if self.action == "create":
            return CreateUserSerializer
        return UserSerializer

    def create(self, request):
        serializer = CreateUserSerializer(data=request.data)
        serializer.is_valid(raise_exception=True)
        user = UserService.create(**serializer.validated_data)
        return Response(
            {"data": UserSerializer(user).data},
            status=status.HTTP_201_CREATED,
            headers={"Location": f"/api/v1/users/{user.id}"},
        )

Go (net/http)

func (h *UserHandler) CreateUser(w http.ResponseWriter, r *http.Request) {
    var req CreateUserRequest
    if err := json.NewDecoder(r.Body).Decode(&req); err != nil {
        writeError(w, http.StatusBadRequest, "invalid_json", "Invalid request body")
        return
    }

    if err := req.Validate(); err != nil {
        writeError(w, http.StatusUnprocessableEntity, "validation_error", err.Error())
        return
    }

    user, err := h.service.Create(r.Context(), req)
    if err != nil {
        switch {
        case errors.Is(err, domain.ErrEmailTaken):
            writeError(w, http.StatusConflict, "email_taken", "Email already registered")
        default:
            writeError(w, http.StatusInternalServerError, "internal_error", "Internal error")
        }
        return
    }

    w.Header().Set("Location", fmt.Sprintf("/api/v1/users/%s", user.ID))
    writeJSON(w, http.StatusCreated, map[string]any{"data": user})
}

API Tasarım Kontrol Listesi

Yeni bir endpoint yayınlamadan önce:

• Kaynak URL isimlendirme konvansiyonlarını takip ediyor (çoğul, kebab-case, fiil yok)
• Doğru HTTP metodu kullanılıyor (okumalar için GET, oluşturmalar için POST, vb.)
• Uygun durum kodları döndürülüyor (her şey için 200 değil)
• Girdi şema ile validasyona tabi tutuluyor (Zod, Pydantic, Bean Validation)
• Hata yanıtları kodlar ve mesajlarla standart formatı takip ediyor
• Liste endpoint'leri için sayfalama uygulanmış (cursor veya offset)
• Kimlik doğrulama gerekli (veya açıkça halka açık işaretlenmiş)
• Yetkilendirme kontrol ediliyor (kullanıcı sadece kendi kaynaklarına erişebilir)
• Hız sınırlama yapılandırılmış
• Yanıt dahili detayları sızdırmıyor (stack trace'ler, SQL hataları)
• Mevcut endpoint'lerle tutarlı isimlendirme (camelCase vs snake_case)
• Dokümante edilmiş (OpenAPI/Swagger spec güncellenmiş)