adil-yargilanma-hakki

name	adil-yargilanma-hakki
description	Mahkemeye erişim, gerekçeli karar, silahların eşitliği, makul sürede yargılanma, çelişmeli yargılama, masumiyet karinesi gibi adil yargılanma güvencelerinin ihlali iddia edildiğinde kullanılır.

Adil Yargılanma Hakkı İhlali

Görev

Anayasa m.36 ve AİHS m.6 kapsamındaki adil yargılanma güvencelerinden hangisinin somut olayda ihlal edildiğini tespit etmek ve kanun yolu şikâyetinden ayırmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi yargılamada, hangi güvence ihlal edildi (erişim, gerekçe, eşitlik, süre)?
• Mahkeme esaslı iddialarınızı/delillerinizi gerekçeyle karşıladı mı?
• Yargılama ne kadar sürdü; gecikme kime atfedilebilir?
• Şikâyetiniz sonucun yanlışlığına mı, usulün adilliğine mi ilişkin?

Denetim şeması

1. Uygulanabilirlik — m.36: medeni hak ve yükümlülükler ile suç isnadı uyuşmazlıklarında güvence devreye girer.
2. Mahkemeye erişim — aşırı harç, katı süre/şekil yorumu, fiilî engeller erişim hakkını ölçüsüzce sınırlıyorsa ihlal doğar (m.13 ölçülülük süzgeci).
3. Gerekçeli karar hakkı — mahkeme, davanın sonucuna etkili, esaslı iddiaları karşılamak zorundadır; susulan esaslı itiraz ihlal nedeni olabilir. Her argümana ayrı yanıt aranmaz.
4. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama — taraflardan birine tanınan usuli üstünlük, sunulan görüş/delile yanıt imkânının verilmemesi ihlaldir.
5. Makul süre — uyuşmazlığın karmaşıklığı, tarafların ve yargı makamlarının tutumu, başvurucu için önem ölçütleriyle değerlendirilir; yargı kaynaklı uzun gecikme ihlaldir.
6. Masumiyet karinesi ve diğer ceza güvenceleri — m.38 ile birlikte değerlendirilir.

Sınır: Delil takdiri ve hukuk kuralının yorumu kural olarak kanun yolu şikâyetidir; ancak takdir "açık keyfîlik / bariz takdir hatası" düzeyindeyse anayasal denetime girer.

İspat yükü: ihlali oluşturan usuli kusuru ve sonuca etkisini başvurucu gösterir.

Ara sonuç: ihlal edilen alt güvence(ler) ve dayanak.

Çıktı modülleri

• İhlal edilen güvence başlıkları ve gerekçe.
• Kanun yolu şikâyeti / anayasal şikâyet ayrımı notu.
• Makul süre hesabı (varsa).
• AYM/AİHM ilke ölçütlerine atıf [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.