| name | norm-denetimi-iptal-itiraz |
| description | Bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin Anayasaya aykırılığının AYM önünde nasıl denetleneceğini belirlemek; soyut norm denetimi (iptal davası) ve somut norm denetimi (itiraz yolu) ile başvurma şartlarının gerektiği hallerde kullanılır. |
Norm Denetimi (İptal ve İtiraz Yolu)
Görev
Bir kanun, CB kararnamesi veya TBMM İçtüzüğü hükmünün Anayasaya aykırılığının Anayasa Mahkemesi önünde denetlenmesi yolunu belirlemek: soyut norm denetimi (iptal davası) ve somut norm denetimi (itiraz/def'i) şartlarını uygulamak.
Soğuk başlangıç (intake)
- Denetlenecek norm türü ne — kanun, CB kararnamesi, İçtüzük?
- Soyut denetim mi (iptal davası) yoksa görülmekte olan bir davada itiraz mı söz konusu?
- İptal davası için başvurucu, m.150'deki yetkili makamlar arasında mı?
- Süre işliyor mu; iptal davasında RG'de yayımdan itibaren 60 günlük süreye dikkat edildi mi?
Denetim şeması
- Denetim konusu (m.148). AYM, kanunların, CB kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler. Bazı işlemler (ör. usulüne göre yürürlüğe konmuş milletlerarası andlaşmalar) denetim dışıdır.
- Soyut denetim — iptal davası (m.150). Başvuru yetkisi sınırlıdır: Cumhurbaşkanı, iktidar/ana muhalefet partisi meclis grupları ve TBMM üye tamsayısının en az beşte biri. Süre: kanunun RG'de yayımından itibaren 60 gün (m.151).
- Somut denetim — itiraz yolu (m.152). Bir davaya bakan mahkeme, uygulayacağı norm hükmünü Anayasaya aykırı görür veya tarafın ciddi iddiasını benimser ise AYM'ye başvurur. AYM 5 ay içinde karar vermezse mahkeme mevcut hükümlere göre karar verir; on yıl içinde aynı norma yeniden itiraz yasağına dikkat (m.152/4).
- Şekil/esas denetimi. Şekil bakımından kanunlarda son oylama, kararnamelerde yetki/usul; esas bakımından m.13 ve ilgili maddeler süzgeci. Ara sonuç: şekil denetimi süreye tabidir (m.148/2).
- Karar sonuçları (m.153). İptal kararları RG'de yayımıyla yürürlüğe girer, geriye yürümez; AYM yürürlük tarihini erteleyebilir. Kararlar herkesi bağlar.
İlke düzeyinde AYM kararlarına atıf yapın; esas/karar no ve RG künyesini
[doğrulanacak] işaretleyin (kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr).
Çıktı modülleri
- Uygun denetim yolu ve başvuru ehliyeti/süre kontrol listesi.
- İptal/itiraz gerekçesinin madde bazlı iskeleti.
- Olası karar sonuçlarının (iptal, erteleme, geriye yürümezlik) müvekkile etki notu.
Plugin bağlamı
Bu beceri anayasa-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr,
kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal).
Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak]
olarak işaretlenir.
- Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa
kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara
ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir
ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa
doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.