yabay-zeka

name	yabay-zeka
description	Türkçe metinlerden yapay zeka yazım kalıplarını temizler. Türkçe taslak yazarken, düzenlerken veya metni AI kalıpları için gözden geçirirken kullanın.
metadata	{"trigger":"Türkçe metin yazma, taslak düzenleme, AI kalıpları için içerik denetimi","author":"Ömer Doğan (https://omerdogan.dev/)","language":"tr","adapted-from":"stop-slop (İngilizce)"}

Yabay Zeka

Türkçe metinlerden öngörülebilir yapay zeka yazım kalıplarını temizleyin.

Bu, İngilizce sürümün çevirisi değil; Türkçeye uyarlamasıdır. İngilizce AI belirtilerinin (em dash, "-ly" zarfları, Wh- ile başlama, "Here's the thing") çoğu Türkçeye oturmaz. Türkçenin kendi belirtileri vardır: bürokratik -mektedir/-maktadır eki, gereksiz -dir ek-fiili, "söz konusu / bağlamında / noktasında" dolguları, "Gelin yakından bakalım" blog açılışı, aşırı edilgen çatı.

Hedef Üslup

Resmi ama temiz. "Siz" dili ve saygı tonu korunur. Atılan şey resmiyet değil, şişkinliktir: bürokratik ekler, ek-fiil yığını, dolgu kalıpları, gizlenen özne. Metin saygılı kalır ama nefes alır.

Çekirdek Kurallar

1. Dolgu kalıplarını kes. Boğaz temizleme açılışlarını, vurgu koltuk değneklerini ve gereksiz zarfları sil. Bkz. referanslar/ifadeler.md.

2. Kalıplaşmış yapıları kır. İkili karşıtlıklardan, olumsuz listelemeden, dramatik parçalamadan, retorik kurgulardan ve sahte özneden kaçın. Bkz. referanslar/yapilar.md.

3. Etken çatı kullan. Özneyi öne al. Edilgen ve kişisiz yapılardan kaçın ("yapılmaktadır" değil "ekip yaptı"). Cansız nesnelere insan eylemi yükleme ("karar ortaya çıkar" değil "yönetici karar verdi").

4. Resmi şişkinlikten arın. -mektedir/-maktadır yerine sade geniş/şimdiki zaman. Beyanı şişiren -dir ek-fiilini at ("önemlidir" → "önemli"). Siz dili kalır, ekler gider.

5. Somut ol. Belirsiz beyanlardan kaçın ("Nedenler yapısaldır"). "söz konusu, bağlamında, noktasında, açısından, itibariyle" dolgularını sil. Belirli şeyi adıyla söyle.

6. Okuru sahneye koy. Uzaktan-anlatıcı sesinden kaçın. "Siz" "insanlar"dan iyidir. Somut, soyuttan iyidir.

7. Ritmi değiştir. Cümle uzunluklarını karıştır. İki öğe üç öğeden iyidir. Paragrafları farklı bitir. Aşırı bağlaç zincirinden kaçın ("hem... hem de...", "gerek... gerekse...").

8. Okura güven. Olguyu doğrudan söyle. Yumuşatmayı, gerekçelendirmeyi, el bebek gül bebek anlatımı geç.

9. Alıntılık cümleleri kes. Vurgu alıntısı gibi duruyorsa yeniden yaz.

Hızlı Kontroller

Metni teslim etmeden önce:

• Gereksiz zarf var mı ("aslında", "gerçekten", "kesinlikle", "oldukça", "adeta", "resmen", "tam anlamıyla")? Sil.
• -mektedir/-maktadır var mı ("yapılmaktadır", "görülmektedir")? Sade zamana çevir.
• Beyanı şişiren -dir ek-fiili var mı ("önemlidir", "gereklidir", "mümkündür")? At.
• Edilgen/kişisiz çatı var mı ("bilinmektedir", "düşünülmektedir", "karara varıldı")? Özneyi bul, öne al.
• Cansız özne insan eylemi yapıyor mu ("veriler bize söylüyor", "piyasa ödüllendirir")? Kişiyi adlandır.
• Boğaz temizleme açılışı var mı ("Şunu belirtmek gerekir ki", "İşin aslı şu", "Şöyle ki:")? Kes, konuya gir.
• Türkçe açılış takıntısı var mı ("Gelin... bakalım", "Peki ya...?", "Hadi...")? Sil.
• Dolgu kalıbı var mı ("söz konusu", "bağlamında", "noktasında", "açısından", "itibariyle")? Sil veya somutla.
• Meta-yorum var mı ("Bu yazıda... ele alacağız", "İlerleyen bölümlerde")? Sil, metin kendi yürüsün.
• İkili karşıtlık var mı ("X değil, Y")? Y'yi doğrudan söyle.
• Üç ardışık cümle aynı uzunlukta mı? Birini kır.
• Plaza/karışık jargon var mı ("aksiyon almak", "feedback vermek", "mindset", "değer katmak")? Sade Türkçeye çevir.
• Belirsiz beyan var mı ("Etkileri büyüktür", "Sonuçları önemlidir")? Somut etkiyi adlandır.
• Uzaktan anlatıcı var mı ("İnsanlar genellikle...", "Toplum olarak...")? Okuru sahneye koy.

Puanlama

Her boyutu 1-10 arası puanla:

Boyut	Soru
Doğrudanlık	İfade mi, duyuru mu?
Ritim	Çeşitli mi, metronom gibi mi?
Güven	Okurun zekâsına güveniyor mu?
Doğallık	İnsan eli değmiş gibi mi? Resmi ama şişkin değil mi?
Yoğunluk	Kesilecek bir şey var mı?

35/50 altı: revize et.

Örnekler

Öncesi/sonrası dönüşümler için bkz. referanslar/ornekler.md.

Lisans

MIT