| name | digitale-soevereiniteit |
| description | Helpt bij het implementeren van digitale soevereiniteit voor AI- en cloudsystemen bij de Nederlandse overheid. Biedt CLOUD Act risicoanalyse, soevereine hosting beslisboom, BIV-classificatie voor AI-data, data residency enforcement, on-premise LLM opties, mTLS voor soevereine endpoints, en verwerkersovereenkomst-clausules. Gebruik deze skill wanneer de gebruiker vraagt over 'digitale soevereiniteit', 'digital sovereignty', 'CLOUD Act', 'Cloud Act risico', 'soevereine cloud', 'sovereign cloud', 'data soevereiniteit', 'data sovereignty', 'data residency', 'data localisatie', 'BIV classificatie', 'BIV-classificatie', 'beschikbaarheid integriteit vertrouwelijkheid', 'soeverein model', 'sovereign model', 'on-premise LLM', 'on-prem LLM', 'self-hosted LLM', 'Ollama', 'vLLM overheid', 'CLOUD Act beslisboom', 'CLOUD Act decision tree', 'verwerkersovereenkomst AI', 'DPA AI', 'US jurisdictie', 'Schrems', 'data residency EU', 'data locatie overheid', 'Diginetwerk hosting', 'Haagse Ring', 'soevereine verwerking', 'sovereign processing', of wanneer de gebruiker wil beoordelen waar AI-workloads mogen draaien op basis van dataclassificatie en jurisdictie. |
| model | sonnet |
| allowed-tools | ["WebFetch(*)","Bash(gh api *)","Bash(gh search *)"] |
Digitale Soevereiniteit — AI & Cloud bij de overheid
Data-soevereiniteit voor AI- en cloudsystemen bij de Nederlandse overheid. CLOUD Act risicoanalyse, soevereine hosting, BIV-classificatie en verwerkersovereenkomsten.
Bron: Rijkscloudbeleid | BIO2 | NCSC
Waarom digitale soevereiniteit voor AI?
| Risico | Toelichting | Regulering |
|---|
| CLOUD Act | US-gevestigde providers kunnen door de US overheid gedwongen worden data te verstrekken, ook als deze in de EU is opgeslagen | CLOUD Act 2018 |
| Schrems II | Adequaatheidsbesluit EU-US DPF biedt geen garantie voor overheidsdata | HvJEU C-311/18, EU-US DPF |
| Data residency | Overheidsdata mag niet buiten de EU verwerkt worden zonder adequate waarborgen | AVG Art. 44-49 |
| AI Act | Hoog-risico AI vereist logging, audit trail en transparantie — extra risico bij externe hosting | EU AI Act Art. 12 |
| NIS2 | Essentiële diensten moeten supply chain risico's beheersen | NIS2 / Cyberbeveiligingswet Art. 21 |
CLOUD Act Beslisboom
Is data geclassificeerd als VERTROUWELIJK of hoger?
│
├── JA → Soeverein model (on-prem / EU-soeverein)
│ Geen US-provider, geen CLOUD Act risico
│
└── NEE → Bevat de data AVG bijzondere categorieen?
│
├── JA → Soeverein model (on-prem / EU-soeverein)
│ Art. 9 AVG: extra bescherming vereist
│
└── NEE → Is EU data residency contractueel gegarandeerd?
│
├── JA → EU-gehoste provider toegestaan
│ (bijv. Azure EU, Anthropic EU)
│ MET verwerkersovereenkomst + DPIA
│
└── NEE → BLOKKEER — escaleer naar CISO
Geen verwerking zonder waarborgen
BIV-classificatie voor AI-data
Classificatieniveaus
| Niveau | Label | Beschrijving | AI-verwerking |
|---|
| BBN1 | OPENBAAR | Openbare informatie | Elk model toegestaan |
| BBN2 | INTERN | Interne informatie, niet openbaar | EU-gehost model met DPA |
| BBN2+ | VERTROUWELIJK | Gevoelig, beperkte toegang | Soeverein model of EU met strikte DPA |
| BBN3 | GEHEIM | Staatsgeheim of vergelijkbaar | Alleen on-prem soeverein model |
Data-classificatiematrix voor LLM-input
| Datatype | Voorbeeld | Classificatie | Toegestaan model |
|---|
| Openbare informatie | Gepubliceerd beleid, wetteksten | OPENBAAR | Elk model |
| Interne documenten | Interne notities, conceptbeleid | INTERN | EU-gehost |
| Persoonsgegevens | Naam + adres, BSN | VERTROUWELIJK | Soeverein of EU met DPA |
| Bijzondere categorieen | Gezondheid, strafrechtelijk | GEHEIM | Alleen soeverein |
| Gerechtelijke stukken | Rechterlijke uitspraken (ongepubl.) | GEHEIM | Alleen soeverein |
| Staatsgeheimen | Gerubriceerde informatie | GEHEIM | NIET via LLM |
Soevereine Model Routing
Architectuur
┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
│ Model Router │
│ │
│ Input: data + classificatie │
│ │ │
│ ├── OPENBAAR ──────────→ Claude / Azure OpenAI │
│ │ (EU region) │
│ │ │
│ ├── INTERN ────────────→ Azure OpenAI │
│ │ (NL/SE region + DPA) │
│ │ │
│ ├── VERTROUWELIJK ─────→ On-prem Llama / Mistral │
│ │ (Ollama / vLLM) │
│ │ │
│ └── GEHEIM ────────────→ Air-gapped on-prem │
│ (Diginetwerk / Haagse │
│ Ring) │
└─────────────────────────────────────────────────────────┘
Implementatie
"""Soevereine model router — routeert LLM-verzoeken op basis van dataclassificatie."""
from dataclasses import dataclass
from enum import Enum
from typing import Any
import httpx
class Classificatie(str, Enum):
OPENBAAR = "OPENBAAR"
INTERN = "INTERN"
VERTROUWELIJK = "VERTROUWELIJK"
GEHEIM = "GEHEIM"
class ModelEndpoint(str, Enum):
CLAUDE_EU = "claude_eu"
AZURE_OAI_EU = "azure_oai_eu"
SOVEREIGN_OLLAMA = "sovereign_ollama"
SOVEREIGN_VLLM = "sovereign_vllm"
GEBLOKKEERD = "geblokkeerd"
@dataclass
class RoutingBesluit:
endpoint: ModelEndpoint
reden: str
cloud_act_risico: bool
dpa_vereist: bool
ROUTING_REGELS: dict[Classificatie, list[ModelEndpoint]] = {
Classificatie.OPENBAAR: [
ModelEndpoint.CLAUDE_EU,
ModelEndpoint.AZURE_OAI_EU,
ModelEndpoint.SOVEREIGN_OLLAMA,
],
Classificatie.INTERN: [
ModelEndpoint.AZURE_OAI_EU,
ModelEndpoint.SOVEREIGN_OLLAMA,
],
Classificatie.VERTROUWELIJK: [
ModelEndpoint.SOVEREIGN_OLLAMA,
ModelEndpoint.SOVEREIGN_VLLM,
],
Classificatie.GEHEIM: [
ModelEndpoint.SOVEREIGN_VLLM,
],
}
def bepaal_routing(classificatie: Classificatie) -> RoutingBesluit:
"""Bepaal welk model-endpoint te gebruiken op basis van classificatie."""
toegestane_endpoints = ROUTING_REGELS.get(classificatie, [])
if not toegestane_endpoints:
return RoutingBesluit(
endpoint=ModelEndpoint.GEBLOKKEERD,
reden=f"Geen model toegestaan voor classificatie {classificatie}",
cloud_act_risico=False,
dpa_vereist=False,
)
endpoint = toegestane_endpoints[0]
cloud_act = endpoint in (ModelEndpoint.CLAUDE_EU, ModelEndpoint.AZURE_OAI_EU)
dpa = endpoint in (ModelEndpoint.CLAUDE_EU, ModelEndpoint.AZURE_OAI_EU)
return RoutingBesluit(
endpoint=endpoint,
reden=f"Classificatie {classificatie} → {endpoint.value}",
cloud_act_risico=cloud_act,
dpa_vereist=dpa,
)
@dataclass
class EndpointConfig:
naam: str
base_url: str
model_id: str
cloud_act_risico: bool
hosting_locatie: str
soevereiniteit: str
ENDPOINTS: dict[ModelEndpoint, EndpointConfig] = {
ModelEndpoint.CLAUDE_EU: EndpointConfig(
naam="Claude (EU)",
base_url="https://api.anthropic.com",
model_id="claude-sonnet-4-20250514",
cloud_act_risico=True,
hosting_locatie="EU",
soevereiniteit="beperkt",
),
ModelEndpoint.AZURE_OAI_EU: EndpointConfig(
naam="Azure OpenAI (EU)",
base_url="https://nl-openai.openai.azure.com",
model_id="gpt-4o",
cloud_act_risico=True,
hosting_locatie="Netherlands West",
soevereiniteit="beperkt",
),
ModelEndpoint.SOVEREIGN_OLLAMA: EndpointConfig(
naam="Ollama (on-prem)",
base_url="https://llm.intern.gemeente.nl",
model_id="llama3.1:70b",
cloud_act_risico=False,
hosting_locatie="on-prem datacenter",
soevereiniteit="volledig",
),
ModelEndpoint.SOVEREIGN_VLLM: EndpointConfig(
naam="vLLM (air-gapped)",
base_url="https://llm.diginetwerk.gemeente.nl",
model_id="mistral-large-2",
cloud_act_risico=False,
hosting_locatie="Diginetwerk / air-gapped",
soevereiniteit="volledig",
),
}
On-premise LLM Opties
Vergelijking soevereine LLM-platformen
| Platform | Model | Licentie | Hardware | Geschikt voor |
|---|
| Ollama | Llama 3.x, Mistral, Gemma | Apache 2.0 (Ollama), model-specifiek | 1x GPU (RTX 4090+) | PoC, kleine workloads |
| vLLM | Alle HuggingFace modellen | Apache 2.0 | Multi-GPU cluster | Productie, hoge doorvoer |
| llama.cpp | GGUF-modellen | MIT | CPU of GPU | Lichte workloads, edge |
| TGI (Text Gen Inference) | HuggingFace modellen | Apache 2.0 | GPU cluster | Productie (HF ecosystem) |
| LocalAI | Diverse formaten | MIT | CPU of GPU | Multi-model gateway |
Ollama deployment (soeverein)
services:
ollama:
image: ollama/ollama:latest
container_name: ollama-sovereign
ports:
- "11434:11434"
volumes:
- ollama_data:/root/.ollama
deploy:
resources:
reservations:
devices:
- driver: nvidia
count: all
capabilities: [gpu]
environment:
- OLLAMA_HOST=0.0.0.0
- OLLAMA_NOPRUNE=1
networks:
- internal
restart: unless-stopped
nginx:
image: nginx:alpine
ports:
- "443:443"
volumes:
- ./nginx.conf:/etc/nginx/nginx.conf:ro
- ./certs/server.crt:/etc/ssl/server.crt:ro
- ./certs/server.key:/etc/ssl/server.key:ro
- ./certs/ca.crt:/etc/ssl/ca.crt:ro
networks:
- internal
depends_on:
- ollama
networks:
internal:
driver: bridge
internal: true
volumes:
ollama_data:
vLLM deployment (productie, soeverein)
apiVersion: apps/v1
kind: Deployment
metadata:
name: vllm-sovereign
namespace: ai-platform
labels:
app: vllm
security.bio2/bbn: "BBN2"
data.classificatie: "VERTROUWELIJK"
spec:
replicas: 2
selector:
matchLabels:
app: vllm
template:
metadata:
labels:
app: vllm
spec:
securityContext:
runAsNonRoot: true
runAsUser: 1000
fsGroup: 1000
containers:
- name: vllm
image: vllm/vllm-openai:latest
args:
- "--model"
- "/models/mistral-large-2"
- "--tensor-parallel-size"
- "2"
- "--max-model-len"
- "32768"
- "--port"
- "8000"
ports:
- containerPort: 8000
resources:
limits:
nvidia.com/gpu: 2
memory: "64Gi"
requests:
nvidia.com/gpu: 2
memory: "48Gi"
volumeMounts:
- name: model-storage
mountPath: /models
readOnly: true
securityContext:
readOnlyRootFilesystem: true
allowPrivilegeEscalation: false
volumes:
- name: model-storage
persistentVolumeClaim:
claimName: sovereign-model-pvc
---
apiVersion: networking.k8s.io/v1
kind: NetworkPolicy
metadata:
name: vllm-network-policy
namespace: ai-platform
spec:
podSelector:
matchLabels:
app: vllm
policyTypes:
- Ingress
- Egress
ingress:
- from:
- namespaceSelector:
matchLabels:
name: application-ns
ports:
- port: 8000
egress: []
mTLS voor Soevereine Endpoints
"""mTLS client — beveiligde communicatie met soevereine LLM-endpoints."""
import ssl
from pathlib import Path
import httpx
def maak_mtls_client(
client_cert: Path,
client_key: Path,
ca_bundle: Path,
base_url: str,
) -> httpx.Client:
"""
Maak een httpx client met mutual TLS (mTLS).
Gebruik PKIoverheid-certificaten voor authenticatie
op het Diginetwerk of interne netwerken.
"""
ssl_context = ssl.create_default_context(
purpose=ssl.Purpose.SERVER_AUTH,
cafile=str(ca_bundle),
)
ssl_context.load_cert_chain(
certfile=str(client_cert),
keyfile=str(client_key),
)
ssl_context.minimum_version = ssl.TLSVersion.TLSv1_2
return httpx.Client(
base_url=base_url,
verify=ssl_context,
headers={"Content-Type": "application/json"},
timeout=httpx.Timeout(connect=5.0, read=120.0),
)
Verwerkersovereenkomst — AI-specifieke clausules
Bij gebruik van externe LLM-providers (niet-soeverein) zijn deze clausules essentieel:
Verplichte clausules
| Clausule | Doel | Juridische basis |
|---|
| Geen training op input | Provider mag input niet gebruiken voor modeltraining | AVG Art. 28 |
| Data residency EU | Verwerking uitsluitend in EU-datacenters | AVG Art. 44-49 |
| Subverwerkers EU | Alle subverwerkers in EU gevestigd | AVG Art. 28(2) |
| Geen CLOUD Act medewerking | Provider stelt klant op de hoogte bij US-verzoeken | Contractueel |
| Recht op audit | Klant mag (laten) auditen | AVG Art. 28(3)(h) |
| Logging en transparantie | Provider levert audit logs per verzoek | EU AI Act Art. 12 |
| Incident response | Melding binnen 72 uur bij datalek | AVG Art. 33 |
| Data-verwijdering | Verwijdering van alle data bij beeidiging | AVG Art. 28(3)(g) |
| Bewaarbeleid | Prompts/responses niet langer bewaard dan nodig | AVG Art. 5(1)(e) |
Template clausule (voorbeeld)
Artikel X — Specifieke voorwaarden AI-verwerking
X.1 Verwerker verwerkt persoonsgegevens uitsluitend in datacenters
gelegen binnen de Europese Economische Ruimte (EER).
X.2 Verwerker gebruikt de door verwerkingsverantwoordelijke aangeboden
data (prompts, context, bijlagen) niet voor het trainen,
fine-tunen of evalueren van AI-modellen.
X.3 Verwerker informeert verwerkingsverantwoordelijke onverwijld,
en in ieder geval binnen 48 uur, indien een overheidsinstantie
van een derde land (waaronder de Verenigde Staten) verzoekt
om toegang tot data van verwerkingsverantwoordelijke.
X.4 Verwerker stelt audit logs beschikbaar per API-verzoek,
inclusief tijdstip, model-versie, input-tokens, output-tokens
en verwerkte dataclassificatie.
Soevereiniteit per provider
| Provider | Land | CLOUD Act | EU data residency | Soevereiniteit | Geschikt voor |
|---|
| Anthropic (Claude) | US | Ja | Beschikbaar (EU) | Beperkt | OPENBAAR, INTERN |
| OpenAI / Azure | US | Ja | NL/SE regions | Beperkt | OPENBAAR, INTERN |
| Mistral | FR | Nee | Ja (EU-native) | Hoog | Tot VERTROUWELIJK |
| Aleph Alpha | DE | Nee | Ja (EU-native) | Hoog | Tot VERTROUWELIJK |
| Ollama (self-hosted) | N.v.t. | Nee | N.v.t. (on-prem) | Volledig | Alle niveaus |
| vLLM (self-hosted) | N.v.t. | Nee | N.v.t. (on-prem) | Volledig | Alle niveaus |
Implementatie-checklist
Gerelateerde skills
| Skill | Wanneer te gebruiken |
|---|
| cloud-overheid | Rijkscloudbeleid, BIO cloud controls, SaaS-beoordeling, Haven |
| genai-governance | EU AI Act governance: model registry, audit trail, HITL |
| llm-security | OWASP LLM Top 10: prompt injection, DLP, output sanitization |
| avg-privacy | AVG/GDPR compliance, verwerkingsovereenkomst, DPIA-verplichting |
| dpia-assessment | Data Protection Impact Assessment voor AI-verwerkingen |
| nora-architectuur | BIO2, verplichte standaarden, GDI |
| overheid-authenticatie | PKIoverheid certificaten voor mTLS |
| digikoppeling | Digikoppeling voor MSH-communicatie op Diginetwerk |
Meer informatie
