| name | ifade-toplanti-orgutlenme |
| description | İfade özgürlüğü, basın, toplantı-gösteri ve dernek-sendika gibi iletişim ve örgütlenme özgürlüklerine yönelik bir müdahalenin anayasaya uygunluğunu değerlendirmek; bu çekirdek demokratik haklara ilişkin uyuşmazlıklarda kullanılır. |
İfade, Toplantı ve Örgütlenme Özgürlükleri
Görev
İfade (m.25-26), basın (m.28), toplantı ve gösteri yürüyüşü (m.34) ile dernek/sendika kurma (m.33, m.51) özgürlüklerine yönelik müdahaleleri anayasal ve AİHS standartlarıyla denetlemek; demokratik toplumda bu hakların ayrıcalıklı korumasını gözetmek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Müdahale hangi özgürlüğe yönelik — ifade/basın, toplantı, yoksa örgütlenme mi?
- Tasarruf türü ne: ceza yaptırımı, idari yasak/dağıtma, erişim engeli, fesih kararı?
- İçerik siyasi tartışma, gazetecilik, sanatsal ifade gibi yüksek korumalı bir alanda mı?
- Şiddete çağrı veya nefret söylemi unsuru ileri sürülüyor mu?
Denetim şeması
- Hakkın belirlenmesi. İlgili maddeyi (m.26 ifade, m.28 basın, m.34 toplantı, m.33/51 örgütlenme) ve AİHS karşılığını (m.10, m.11) m.90/son üzerinden köprüleyin.
- Müdahale tespiti. Yaptırım, önleme, dağıtma, kapatma/fesih veya caydırıcı (chilling) etki müdahale sayılır.
- m.13 + özel sınırlama sebepleri. İfadede m.26/2 sebepleri, toplantıda m.34, örgütlenmede ilgili maddelerin özel sebepleri. Kanunilik → meşru amaç → demokratik gereklilik → ölçülülük sırasıyla işletilir.
- Yüksek koruma kademesi. Siyasi ifade, kamu yararını ilgilendiren gazetecilik ve seçilmişlerin ifadesi geniş korunur; bu alanlarda gereklilik eşiği yükselir, müdahalenin gerekçesi ağırlaşır.
- Şiddet/nefret sınırı. Şiddete açık çağrı, nefret söylemi ve başkalarının haklarına somut tehdit korumadan çıkabilir; ancak bu istisna dar yorumlanır ve somut delil ister. Ara sonuç: salt rahatsız edici/şok edici içerik sınırlama sebebi değildir.
- Önleyici tedbir denetimi. Toplantının önceden yasaklanması veya yayının/erişimin engellenmesi en ağır müdahale türüdür; kategorik yasaklar ölçülülüğü kural olarak aşar.
AYM ve AİHM (ör. ifade özgürlüğü) içtihatlarına ilke düzeyinde atıf yapın; künyeyi
[doğrulanacak] işaretleyin (hudoc.echr.coe.int, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr).
Çıktı modülleri
- Müdahale tipi ve uygulanan koruma kademesinin tespiti.
- m.13 testinin bu özgürlüğe özgü uygulanmış hali.
- Bireysel başvuru/iptal gerekçesi için ifade-toplantı odaklı paragraflar.
Plugin bağlamı
Bu beceri anayasa-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr,
kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal).
Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak]
olarak işaretlenir.
- Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa
kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara
ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir
ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa
doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.
