| name | olaganustu-hal-rejimi |
| description | Olağanüstü hâl döneminde alınan tedbirlerin ve temel hak kısıtlamalarının Anayasa m.15 ve OHAL rejimi çerçevesinde denetlenmesini sağlamak; çekirdek haklar, ölçülülük ve durumun gerektirdiği ölçü analizinin gerektiği hallerde kullanılır. |
Olağanüstü Hâl ve Hak Askıya Alma Rejimi
Görev
Olağanüstü hâl (m.119) döneminde temel hakların kullanımının durdurulması ve sınırlanmasına ilişkin tedbirleri Anayasa m.15'in özel rejimi ve AİHS m.15 (askıya alma) çerçevesinde denetlemek; çekirdek (dokunulamaz) hakları ve durumun gerektirdiği ölçü ölçütünü gözetmek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Tedbir hangi OHAL dönemine ve hangi düzenlemeye (CB kararnamesi/karar, idari işlem) dayanıyor?
- Hangi temel hak sınırlanıyor; bu hak m.15/2'deki dokunulamaz haklardan biri mi?
- Tedbir, ortaya çıkan tehdit/durumun gerektirdiği ölçüyü aşıyor mu?
- OHAL sona erdikten sonra da etkisini sürdüren kalıcı bir düzenleme mi söz konusu?
Denetim şeması
- OHAL'in varlığı ve dayanağı. OHAL ilanı ve süresi Anayasa ve ilgili usule uygun mu? Ara sonuç: usule aykırı ilan, tedbirleri sakatlar.
- Çekirdek haklar (m.15/2). Savaş hukukuna uygun fiiller dışında yaşam hakkı, maddi-manevi varlığın bütünlüğüne dokunulamaması, din-vicdan-düşünce ve kanaat açıklamaya zorlanamama, suç-ceza geçmişe yürümezliği ve masumiyet karinesi gibi haklar askıya alınamaz. Bu çekirdeğe dokunan tedbir mutlak olarak aykırıdır.
- Durumun gerektirdiği ölçü. Çekirdek dışı haklarda sınırlama, "durumun gerektirdiği ölçüde" ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla mümkündür (m.15/1). Bu, olağan m.13 ölçülülüğünden farklı ama yine de orantı arayan bir testtir.
- Süre ve kapsam. Tedbir OHAL'in amacı, yeri ve süresiyle sınırlı olmalı; OHAL sonrası kalıcılaşan, genel ve sürekli düzenlemeler olağan rejime (m.13) tabi olur.
- Yargısal denetim. OHAL döneminde alınan tedbirler de yargı denetimi ve AYM denetimi dışında kalmaz; bireysel başvuru yolu işleyebilir.
AYM ve AİHM OHAL/askıya alma içtihadına ilke düzeyinde atıf yapın; künyeyi
[doğrulanacak] işaretleyin.
Çıktı modülleri
- Çekirdek hak/ölçü testi sonucu ve tedbirin sınıflandırılması.
- OHAL süresiyle sınırlılık ve kalıcılaşma değerlendirmesi.
- Uygulanacak denetim yolu (norm denetimi/bireysel başvuru) önerisi.
Plugin bağlamı
Bu beceri anayasa-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr,
kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal).
Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak]
olarak işaretlenir.
- Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa
kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara
ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir
ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa
doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.
