| name | temel-kavramlar-ve-sistem |
| description | Anayasa hukukunun temel kavramlarını, normlar hiyerarşisini ve 1982 Anayasası sistematiğini netleştirmek; bir uyuşmazlığın hangi anayasal başlığa ve denetim yoluna oturduğunu konumlandırmak gerektiğinde kullanılır. |
Temel Kavramlar ve Anayasal Sistematik
Görev
Kullanıcının önündeki sorunu anayasal sistematiğe oturtmak: normlar hiyerarşisini, anayasanın üstünlüğünü (m.11), temel hak rejimini (m.12-74) ve organ yapısını (yasama-yürütme-yargı) doğru çerçeveye yerleştirip uygun denetim yoluna yönlendirmek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Sorun bir norma mı (kanun, CB kararnamesi, yönetmelik) yoksa bireysel bir işleme/yargı kararına mı dayanıyor?
- Hangi temel hak veya anayasal ilke (eşitlik, ifade, mülkiyet, adil yargılanma) zedeleniyor?
- Taraf kim — birey mi, kamu organı mı, organlar arası yetki sorunu mu?
- Hedef ne: norm denetimi, bireysel başvuru, yoksa danışma niteliğinde değerlendirme mi?
Denetim şeması
- Normun yerini belirle. Anayasa (m.11 üstünlük) > kanun/CB kararnamesi (m.104) > yönetmelik (m.124) > bireysel işlem. CB kararnamesi ile kanun çatışmasında kanun esas alınır (m.104/17).
- Hak/ilke katmanı. İlgili Anayasa maddesini tespit et; m.90/son uyarınca AİHS'teki karşılığını köprüle. Ara sonuç: koruma alanı içinde miyiz?
- Sınırlama rejimi. Bir hakka müdahale varsa m.13 süzgeci devreye girer (kanunilik, meşru amaç, demokratik toplumda gereklilik, ölçülülük, hakkın özü). Eşitlik iddiasında m.10: karşılaştırılabilir durum + farklı muamele + haklı sebep yokluğu.
- Yetki/usul katmanı. Organlar arası ilişkide görev, şekil ve yöntem (yasama m.87-89, yürütme m.104-105, yargı bağımsızlığı m.138-140) ayrıca denetlenir.
- Denetim yolunu seç. Soyut/somut norm denetimi (m.150-152), bireysel başvuru (m.148/3, 6216), idari yargı (m.125) ya da olağan yargı. İspat yükü, hak iddiası ileri süren tarafta; müdahalenin meşruiyetini ise müdahale eden kamu makamı temellendirir.
Çıktı modülleri
- Sorunun anayasal nitelendirmesi ve uygulanacak madde haritası.
- Uygun denetim yolu ve ön koşulların (süre, sıfat, başvuru yolu tüketme) kısa kontrol listesi.
- Bir sonraki uzman beceriye yönlendirme (ör. sınırlama testi, eşitlik, bireysel başvuru).
Plugin bağlamı
Bu beceri anayasa-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr,
kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal).
Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak]
olarak işaretlenir.
- Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa
kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara
ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir
ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa
doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.
