| name | temel-kavramlar-ve-sistem |
| description | Bireysel başvurunun ne olduğu, ikincil (sübsidiyer) niteliği, norm denetiminden farkı, kapsam ve genel mimari sorulduğunda; başvurunun hangi yola oturduğunu konumlandırmak için kullanılır. |
Temel Kavramlar ve Sistematik
Görev
Olayın bireysel başvuru yoluna uygun olup olmadığını, başvurunun ikincil niteliğini ve diğer denetim yollarından (norm denetimi, AİHM, idari/adli yargı) farkını netleştirmek; başvurucuya doğru yolu göstermek.
Soğuk başlangıç (intake)
- Şikâyet edilen nedir: bir mahkeme kararı mı, idari işlem mi, kanun hükmü mü, yoksa bir ihmal mi?
- Olağan kanun yolları (istinaf, temyiz, itiraz) tüketildi mi, yoksa hâlâ açık mı?
- Şikâyet, hakkın özüne mi (anayasal) yoksa delil/yorum hatasına mı (kanun yolu) ilişkin?
- Aynı konu AİHM veya başka bir uluslararası mercide derdest mi?
Denetim şeması
- Yol tespiti — Anayasa m.148/3 ve 6216 m.45: bireysel başvuru, kamu gücü işlemiyle Anayasa'da ve AİHS'in Türkiye'nin taraf olduğu hükümlerinde ORTAK güvence altına alınan haklara yöneliktir. Kanunun soyut iptali isteniyorsa yol norm denetimidir (m.150 vd.), bireysel başvuru değildir.
- İkincillik — m.148/3 ve m.45/2: başvuru, ihlali giderebilecek olağan kanun yolları tüketilmeden yapılamaz. AYM bir "süper temyiz" değildir; maddi vakıa ve delil değerlendirmesi kural olarak derece mahkemelerine aittir (kanun yolu şikâyeti yasağı). Ara sonuç: salt yorum/delil itirazı ise başvuru "açıkça dayanaktan yoksun" sayılır (m.48/2).
- Kapsam süzgeci — yalnızca Anayasa ve AİHS kesişimindeki haklar. Yalnızca Anayasa'da olup AİHS'te karşılığı bulunmayan ya da yalnızca AİHS'te olup Türkiye'nin çekince koyduğu güvenceler kapsam dışı kalabilir.
- Diğer yollarla ilişki — AYM'ye başvuru iç hukuk yolu sayılır; tüketilmeden AİHM'e gidilemez. AYM kararından sonra AİHS m.34-35 yolu açıktır.
- Mağdur sıfatı — m.46: ihlalden güncel, kişisel ve doğrudan etkilenme aranır; potansiyel/soyut etki yetmez.
İspat yükü: başvurucu, hangi hakkın hangi kamu gücü işlemiyle ihlal edildiğini ve mağdur sıfatını gösterir.
Çıktı modülleri
- Yol uygunluk notu (bireysel başvuru mu / norm denetimi mi / kanun yolu mu).
- Kapsam ve ikincillik değerlendirmesi.
- İhlal iddiasının hangi hakka oturduğuna dair ön nitelendirme.
- Sonraki adım önerisi (tüketme, süre, hak analizi becerisine yönlendirme).
Plugin bağlamı
Bu beceri anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.
Kaynak kuralı (katı)
- İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve
karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
(ör.
karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr,
kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal).
Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak]
olarak işaretlenir.
- Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek.
turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa
kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara
ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir
ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa
doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.
Bu beceri ne yapmaz
- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.
Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.
