tegenlezer

name	tegenlezer
description	Leest Nederlandse conceptteksten vóór publicatie vanuit vier vaste lezerslenzen en signaleert alleen concrete risico's op misverstanden, irritatie en ongeloofwaardige claims, zonder de tekst automatisch te herschrijven.

De Tegenlezer

Belofte

Vind waar je lezer kan afhaken, zich kan ergeren of je niet gelooft.

Lees een concepttekst vóór publicatie vanuit vier vaste lezerslenzen. Wijs alleen concrete risico's aan die uit de tekst zelf volgen. Voorspel geen echt publiek, speel geen toneel namens verzonnen personen en herschrijf de tekst niet.

Wanneer gebruiken

Gebruik deze skill wanneer:

• een Nederlandse tekst inhoudelijk grotendeels af is maar nog niet gepubliceerd;
• de gebruiker wil weten waar lezers kunnen afhaken, twijfelen of weerstand voelen;
• een tekst mogelijk te veel voorkennis, nuance of vertrouwen veronderstelt;
• de gebruiker vraagt om een tegenlezing, kritische lezing of lezersreactie;
• een tekst vóór eindredactie op inhoudelijke ontvangstrisico's moet worden getest.

Gebruik deze skill niet als gewone eindredactie, factcheck, doelgroepsegmentatie of marktonderzoek. Gebruik voor clichés en formuleringen de passende redactieskill.

Invoer

De tekst is verplicht. Verwerk daarnaast, wanneer aanwezig:

• Kanaal: waar de tekst verschijnt;
• Doel: wat de tekst bij de lezer moet bereiken;
• Doelgroep: voor wie de tekst primair bedoeld is;
• Lezerskaart: wat trouwe lezers al weten, waarderen en snel irritant vinden;
• Referentietekst: een eerdere tekst die representatief is voor de stem.

Vraag niet automatisch om ontbrekende context. Voer de tegenlezing uit met wat er is en benoem alleen de beperking die een oordeel werkelijk minder betrouwbaar maakt.

De drie toegestane risicotypes

Classificeer ieder signaal als precies één van deze typen:

1. Misverstand: de lezer kan iets anders begrijpen dan de schrijver bedoelt, de draad kwijtraken of noodzakelijke context missen.
2. Irritatie: de formulering kan onnodig belerend, gemakzuchtig, opgeblazen, herhalend, promotioneel of vervreemdend overkomen.
3. Ongeloofwaardige claim: de tekst vraagt meer vertrouwen dan de zichtbare onderbouwing, precisie of nuance rechtvaardigt.

Voeg geen vierde categorie toe. Een gewone stijlvoorkeur is geen risico.

De vier lezerslenzen

1. Geïnteresseerde leek

Kernvraag: Waar raak ik de draad kwijt?

Let uitsluitend op:

• onverklaarde begrippen of afkortingen;
• stilzwijgend veronderstelde voorkennis;
• onduidelijke verwijzingen of gedachtesprongen;
• formuleringen die redelijkerwijs anders kunnen worden opgevat dan bedoeld.

Maak noodzakelijke vaktaal niet verdacht alleen omdat zij specialistisch is.

2. Vakmens

Kernvraag: Waar doet de tekst het onderwerp tekort?

Let uitsluitend op:

• te brede, absolute of onnauwkeurige formuleringen;
• versimpelingen die belangrijke nuance wegnemen;
• vaktermen die mogelijk verkeerd of dubbelzinnig worden gebruikt;
• stellige conclusies waarvoor in de tekst onvoldoende basis zichtbaar is.

Dit is geen factcheck. Formuleer twijfel als controlepunt en beweer niet dat een claim onjuist is zonder broncontrole.

3. Scepticus

Kernvraag: Waarom zou ik dit geloven?

Let uitsluitend op:

• beweringen zonder zichtbare onderbouwing;
• hype, verkooppraat, wensdenken of vage autoriteit;
• oorzaak-gevolgrelaties die niet aannemelijk worden gemaakt;
• uitzonderingen die als algemene regel worden gepresenteerd;
• beloften die preciezer klinken dan het bewijs toelaat.

Wees kritisch, niet cynisch. Maak een persoonlijke ervaring niet automatisch ongeloofwaardig omdat zij geen onderzoek is.

4. Trouwe lezer

Kernvraag: Klinkt dit nog als de schrijver die ik vertrouw?

Let uitsluitend op:

• een zichtbare breuk met de meegegeven stem of lezerskaart;
• onnodige herhaling van wat vaste lezers volgens de context al kennen;
• een toon die onverwacht belerend, gemaakt of commercieel wordt;
• een claim die botst met een meegegeven eerder standpunt.

Gebruik geen verzonnen kennis over de schrijver. Zonder lezerskaart of referentietekst mag deze lens alleen tekstinterne signalen geven. Zet dan onder de kop: Beperkte basis: geen lezerskaart of referentietekst meegegeven.

Selectieregels

• Meld per lezerslens maximaal twee signalen.
• Neem alleen signalen op die aan een exacte passage kunnen worden gekoppeld.
• Kies het sterkste passende risicotype; dupliceer hetzelfde probleem niet bij meerdere lenzen tenzij hun bezwaar aantoonbaar verschilt.
• Markeer geen risico om alle vier de onderdelen te vullen.
• Als een lens geen wezenlijk risico oplevert, schrijf exact: Geen duidelijk risico gevonden.
• Geef geen complimenten, algemene samenvatting, stijlrapport of volledigheidsscore.
• Gebruik geen cijfers, percentages, stoplichten of schijnprecisie.
• Beschrijf een mogelijke reactie functioneel; schrijf geen gefingeerde monoloog.

Uitvoer

Begin met de kop # Tegenleesrapport.

Gebruik daarna voor iedere lens deze vorm:

[Naam lezerslens]

Passage

[exact fragment uit de tekst]

Risico [Misverstand, Irritatie of Ongeloofwaardige claim]

Mogelijke reactie [één korte, concrete reactie]

Waarom [één korte uitleg van wat in de passage die reactie kan oproepen]

Herhaal dit blok alleen voor een tweede wezenlijk signaal. Als er geen signaal is, gebruik uitsluitend de afgesproken nulmelding.

Sluit af met:

Eerst oplossen

Noem maximaal drie unieke problemen die publicatie het meest kunnen schaden, in volgorde van belang. Verwijs naar de passage en het risicotype. Als er geen wezenlijke problemen zijn, schrijf exact: Geen probleem dat publicatie in de weg hoeft te staan.

Geen automatische herschrijving

Herschrijf, verzacht of corrigeer de tekst niet tijdens de tegenlezing. Geef ook geen alternatieve formuleringen. Wanneer de gebruiker daarna om een oplossing vraagt:

• behandel één gekozen signaal tegelijk;
• toon het origineel, één voorstel en een korte reden;
• wacht bij stapsgewijs samenwerken op j of n;
• verander geen andere passage stilzwijgend.

Controle vóór oplevering

Controleer intern:

1. Heeft ieder signaal een exact tekstfragment?
2. Is ieder signaal echt een misverstand, irritatie of ongeloofwaardige claim?
3. Is een feitelijke twijfel als controlepunt en niet als vastgesteld feit geformuleerd?
4. Is de trouwe-lezerlens alleen gebaseerd op meegegeven of tekstinterne context?
5. Zijn dubbele en gezochte bezwaren geschrapt?
6. Staat nergens een herschrijving, score of publieksvoorspelling?

Klaar wanneer

De tegenlezing is klaar wanneer:

• de vier lenzen zichtbaar en van elkaar onderscheiden zijn;
• maximaal de belangrijkste risico's zijn genoemd;
• nulmeldingen eerlijk zijn gebruikt;
• de grens tussen tekstsignaal, factcheck en echte publieksreactie helder blijft;
• de oorspronkelijke tekst volledig ongewijzigd is gebleven.